Ahkamül Evkafa (Vakıf Kuralları) göre üç tür vakıf vardır:
a) Mazbut Vakıflar: Bakım ve idaresi doğrudan doğruya Evkaf İdaresine bırakılan vakıflardır. Bir başka değişle vakıfdan yararlanması öngörülenlerin (gallehar) son bulması veya neslinin tükenmesi halinde bakım ve idaresi Evkafa intikal eden vakıflardır. Ayrıca gelirleri şahıslara tahsis edilmediğinden sultanlar, paşalar ve kumandanların vakıfları bu sınıfa girmektedir.
b) Mülhak Vakıflar: Nesil ve galleharları henüz son bulmamış mütevelliler tarafından idare edilen vakıflardır. Vakıf yapanın vakfettiği malla ilgili olarak vakfiyesinde tescil ettirdiği koşullarla malın kimin tarafından ve ne şekilde idare edileceği gösterilir. Mülhak Vakıflar ise idari bakımdan ikiye ayrılırlar:
(i) Mütevellilerce İdare Olunan Mülhak Vakıflar: Bu tür vakıflar, Vakfiyelerindeki hükümler gereğince vakıftan istifade eden ve Vakfiye şartlarına göre seçilip Evkaf Dairesi tarafından uygun görülen Mütevelliler tarafından idare edilir. Evkaf bu tür vakıfların brüt geliri üzerinden %5 muhasebe ve denetleme harcı alır.
(ii) Evkaf Dairesi tarafından İdare Olunan Mülhak Vakıflar: Bu tür vakıflarda mütevelliler Kıbrıs dışında olmaları; Mütevellilerin ihmalkarlık yapmaları; Galleharlar tarafından idarenin Evkafta olmasının istenmesi ; aşırı borçlu olunması veya Vakfiye şarlarının yerine getirilmemesi hallerinde emaneten Evkaf tarafından idare edilen mülhak vakıflardır. Bu vakıflardan Evkaf % 10 nezaret ve idare harcı ile %5 muhasebe-denetleme harcı alır.
c) Müstesna Vakıflar : Kıbrıs Mevlevi Tekkesi tarafından “Celaliye Evkafı” adıyle oluşan vakıflardır. Bu tür vakıflar, başlangıçta Evkafın hiçbir müdahalesi olmaksızın doğrudan doğruya mütevelliler tarafından idare edilmekte iken daha sonraki yıllarda mütevellileri yerine Evkaf idaresinin kontrol ve mürakabesine (denetimine) devredilmişlerdir.
Bu vakıf türlerinin dışıdan “çağdaş vakıflar” diye anılan ancak Evkaf mevzuatında açık seçik belirtilmeyen, dernek gibi kurulan vakıflar vardır.
Dernek kurulacağı yerde vakıf kurulmaktadır.
Bu vakıfların ortak özelliği ortada vakfedilen bir gayrı menkul bir malın olmayışıdır.
Sembolik bir miktar para bloke edilerek vakıf kurulmaktadır.
Bu vakıf türünün ise yeniden yasal bir düzenlemeye tabi tutulmasında yarar vardır.
Çağdaş Vakıflara ilaveten bir de Evkaf mevzuatı dışında “yasa ile kurulan vakıflar” vardır.
Bunlarda yeni bir tür olarak karşımıza çıkmaktadır.
